null

Het coronavirus: eerste hulp voor werkgevers en werknemers

Met de verspreiding van het coronavirus, nemen de noodzakelijke acties en vragen op de werkvloer ook toe. Wat mag van werkgevers en werknemers worden verwacht in dit verband?

Dit nieuwsbericht is gebaseerd op de stand van zaken op 9 maart 2020. In verband met de wezenlijke ontwikkelingen van 15 maart jl. vindt u hier een uitgebreid artikel met 38 vragen en antwoorden omtrent thuiswerken, de sluiting van scholen en kinderdagverblijven, oproep- en uitzendkrachten en werktijdverkorting.

Wat moeten werkgevers doen voor een veilige en gezonde werkomgeving?

Werkgevers dienen zorg te dragen voor een veilige en gezonde werkomgeving. Zij dienen hiervoor redelijke maatregelen te nemen en werknemers voorlichting en instructies te verstrekken.

Ten aanzien van het coronavirus dienen werkgevers aanvullende maatregelen te nemen, ter voorkoming van eventuele aansprakelijkheid voor schade bij werknemers. Van werkgevers mag worden verwacht dat zij:

  • adviezen van het RIVM, het Ministerie van Volksgezondheid en Ministerie van Sociale zaken) t.a.v. het coronavirus communiceren en implementeren;
  • aanvullende beschermende materialen beschikbaar stellen, zoals desinfecterende gel en tissues;
  • controleren op naleving van de voorschriften.

Aanvullend geven wij in overweging:

  • bestaande protocollen voor de werkomgeving te evalueren en eventueel aan te scherpen;
  • één persoon binnen de onderneming aan te wijzen voor het beantwoorden van vragen over het coronavirus;
  • het schoonmaakrooster te intensiveren;
  • aanvullende maatregelen t.a.v. eventueel reis-beleid te nemen, bijvoorbeeld het ontmoedigen van niet-noodzakelijke (privé en zakelijk) reizen naar een risicogebied.

Werknemers moeten kortweg redelijke instructies opvolgen. Werkgevers kunnen hun werknemers dus instrueren het corona-protocol met hygiënemaatregelen op de werkvloer na te leven.

Wat mogen werkgevers aan werknemers vragen over het coronavirus, rekening houdende met privacywetgeving?

Werkgevers mogen werknemers vragen naar welk gebied zij zijn gereisd en/of zullen gaan reizen. Dit is nodig in het kader van de veilige werkomgeving. Werkgevers mogen werknemers ook vragen of zij gezondheidsklachten hebben. Werknemers zijn echter niet verplicht hierop te antwoorden. Werkgevers mogen geen medische gegevens verzamelen en registreren.

Op basis van de AVG mogen werkgevers werknemers niet preventief (medisch) controleren op ziekteverschijnselen, door bijvoorbeeld het opnemen van temperatuur. Het is wel mogelijk om werknemers te instrueren contact met de huisarts op te nemen onder verwijzing naar de RIVM adviezen. Als alternatief kan worden overwogen de Arboarts contact te laten opnemen, indien werknemers onverhoopt niet met de huisarts schakelt.

Werkgevers mogen werknemers overigens de toegang tot de werkvloer weigeren, indien werknemers zij ingevolge de RIVM voorschriften een besmettingsrisico meebrengen.

Moeten werkgevers het loon doorbetalen?

De hoofdregel is geen arbeid, wel loon. Dit is alleen anders, indien de oorzaak voor het niet werken voor risico van de werknemer komt.

Werkgevers betalen in beginsel het loon door, als:

  • werknemers ziek zijn (thuis of op vakantie);
  • werknemers verplicht in quarantaine moeten blijven (thuis of op locatie) op doktersadvies;
  • werknemers verplicht thuis moeten blijven omdat zij bijvoorbeeld huisgenoten zijn van patiënten met het coronavirus of in een risicogebied zijn geweest en verkoudheidsklachten of koorts hebben;
  • werknemers gebruik moeten maken van calamiteitenverlof of kort verzuimverlof.

Werkgevers hoeven geen loon door te betalen, als:

  • werknemers zonder gegronde reden weigeren werk te verrichten, bijvoorbeeld bij ongegronde angst voor besmetting op de werkvloer. Hierbij wordt een voorafgaande waarschuwing voor loonstopzetting aanbevolen;
  • werknemers door opzet ziek zijn geworden, hetgeen lastig te bewijzen is.

Mag een werkgever een werknemer verbieden om naar een land met code rood of oranje te reizen?

De Rijksoverheid geeft het dringende advies 14 dagen in quarantaine te gaan bij terugkomst uit een hoog-risicogebied, oftewel een land dat door de Rijksoverheid met code rood of oranje is bestempeld. Een werkgever mag een werknemer in beginsel niet verbieden om naar een land met code rood of oranje af te reizen. Het is wel raadzaam werknemers te instrueren niet op vakantie te gaan naar deze landen en werknemers te wijzen op de gevolgen als zij besluiten wel op vakantie te gaan naar deze landen.

Mag een werkgever aan een werknemer vragen of hij naar een land met code rood of oranje gaat of is geweest?

Een werkgever mag een werknemer vragen of een werknemer naar een dergelijk land gaat of is geweest. Een werkgever heeft daar een gerechtvaardigd belang bij. Hij moet immers zorg dragen voor een veilige werkomgeving voor werknemers en/of klanten. Om aan deze zorgplicht te kunnen voldoen, is het van belang dat een werkgever weet of zijn werknemers zijn afgereisd naar landen met code rood of oranje. 

Mag een werkgever een werknemer verplichten in quarantaine te gaan bij terugkomst uit een land met code rood of oranje en zo ja, welke gevolgen kunnen daaraan worden verbonden?

Een werkgever mag een werknemer preventief 14 dagen thuis laten (dus niet op het werk toelaten) als een werknemer naar een land met code oranje of rood is afgereisd. Temeer als de werkgever de werknemer daar van tevoren voor heeft gewaarschuwd. Het is in dat geval een bewuste keuze van de werknemer om op vakantie te gaan naar een land met code rood of oranje. De werknemer weet immers dat hij bij terugkomst in quarantaine moet en geen arbeid kan verrichten.

Het niet verrichten van de arbeid ligt in de risicosfeer van de werknemer, waardoor de werkgever het loon gedurende deze 14 dagen stop kan zetten. Het is raadzaam om de werknemer er van tevoren op te wijzen dat de werknemer in deze periode geen recht heeft op loon.

Als het voor een werknemer mogelijk is om zijn werkzaamheden thuis uit te voeren gedurende de quarantaineperiode, dan mag een werkgever het loon niet stopzetten. Evenmin is het mogelijk om thuiswerkende werknemers te verplichten vakantiedagen of onbetaald verlof op te laten nemen tijdens de quarantaineperiode.

Mogen werkgevers werknemers verplichten om thuis te werken?

Als thuiswerken mogelijk is, kunnen werkgevers werknemers onder omstandigheden verzoeken thuis te werken. Dit is ook het geval, als een werknemer bijvoorbeeld in quarantaine zit terwijl van ziekte geen sprake is. Uiteraard kan dit alleen als de functie thuiswerken toelaat. Let op: de thuiswerkplek moet wel Arbo-verantwoord zijn. Zo moeten werknemers bijvoorbeeld een bureau en bureaustoel in huis hebben.

Welke mogelijkheden hebben werknemers tijdens de sluiting van scholen of kinderopvanglocaties?

Werknemers kunnen onder omstandigheden gebruik maken van calamiteitenverlof of kort verzuimverlof voor spoedeisende, onvoorziene of bijzondere persoonlijke omstandigheden. Dit verlof kan een paar uren tot een paar dagen duren. Tijdens dit verlof dienen werkgevers het loon door te betalen. Dit is bijvoorbeeld het geval indien scholen sluiten en de werknemer geen oppas kan vinden.  

Werknemers kunnen gebruik maken van kortdurend of langdurend zorgverlof, indien dit bijvoorbeeld nodig is voor verzorging van een hulpbehoevend of ziek familielid. Werkgevers mogen dit alleen weigeren, indien de onderneming hierdoor in ernstige problemen komt. Tijdens langdurend zorgverlof hoeven werkgevers het salaris niet door te betalen over de uren dat sprake is van zorgverlof.

Uiteraard is het ook mogelijk om in bepaalde situaties vakantiedagen op te nemen in plaats van onbetaald verlof. Dit moet wel altijd in overleg met werknemer.

Vragen?

Wij zijn u graag van dienst bij vragen, ondersteuning bij werktijdverkorting of aanpassing van uw bestaande beleid. U kunt hiervoor contact opnemen met Eline van Hagen: hagen@thna.nl.