Ondertekening contract - Ten Holter Noordam advocaten

Het coronavirus: een force majeure in commerciële contracten?

Veel Nederlandse bedrijven die zaken doen met Chinese bedrijven maken zich zorgen over de uitbraak van het coronavirus. Deze zorgen zijn niet onterecht. Het Chinese bedrijfsleven is bijna volledig stilgelegd, terwijl maar liefst een vijfde van de wereldwijde goederenproductie afkomstig is uit China. Door de stilgelegde productie in China ontstaan bovendien knelpunten in de toeleveringsketens naar Nederland. Sommige Nederlandse bedrijven kunnen hierdoor niet meer voldoen aan de (leverings)verplichtingen afgesproken in commerciële contracten. Afhankelijk van wat is afgesproken in een overeenkomst kunnen bedrijven in dergelijke gevallen een beroep doen op overmacht, ofwel ‘force majeure’. Lees ook dit blog over de contractuele gevolgen van de coronacrisis, geschreven naar aanleiding van de aangescherpte maatregelen die op 17 maart 2020 zijn afgekondigd.

Overmacht

Of een (geslaagd) beroep kan worden gedaan op een overmachtsclausule zal afhankelijk zijn van wat precies contractueel is overeengekomen en van de omstandigheden die tot het beroep op overmacht hebben geleid. Ook kan relevant zijn welk recht op de overeenkomst van toepassing is verklaard. In het internationale rechtsverkeer is een gerechtvaardigd beroep mogen doen op force majeure dan ook niet iets wat van overheidswege wordt bepaald.

Het Nederlandse Burgerlijk Wetboek (“BW”) kent de schuldenaar onder omstandigheden een beroep toe op overmacht waardoor de tekortkoming niet aan de schuldenaar kan worden toegerekend (artikel 6:75 BW). De tekortkoming zal in dat geval niet te wijten moeten zijn aan de schuld van de schuldenaar en ook niet op grond van de wet, rechtshandeling of in het verkeer gelden opvattingen voor rekening van de schuldenaar behoren te komen. Het staat partijen echter vrij om in een overeenkomst hiervan af te wijken om op die manier het beroep op overmacht uit te breiden, te beperken of nader te concretiseren. Van deze vrijheid maken partijen dan ook vaak gebruik door in een commerciële overeenkomst en/of algemene voorwaarden een specifieke force majeure-bepaling op te nemen.

Een force majeure-clausule kent meestal een lijst met evenementen die overmacht opleveren. Niet altijd is even duidelijk of een bepaalde gebeurtenis een force majeure oplevert. Dikwijls is bijvoorbeeld “act of God” als een force majeure evenement opgenomen. Maar valt een epidemie daar ook onder en is het coronavirus wel als een epidemie te kwalificeren? Als bijvoorbeeld ziektes of quarantaines in de overmachtsbepaling zijn opgenomen, zal het coronavirus al veel sneller als overmachtssituatie gelden. Daarbij geldt wel dat nakoming door de overmachtssituatie onmogelijk moet zijn. Het simpele feit dat nakoming door het coronavirus lastiger of duurder is, rechtvaardigt een beroep op een overmachtsclausule vaak niet.

Rechtsgevolgen en risico op schade verkleinen

Ook zal in de clausule vaak omschreven zijn wat de rechtsgevolgen zijn van het inroepen daarvan. Deze gevolgen kunnen nogal uiteen lopen. Hieronder wordt een opsomming gegeven van de meest voorkomende gevolgen:

  • Vervallen van aansprakelijkheid voor de gevolgen van de niet-nakoming;
  • Het recht op opschorting van contractuele verplichtingen;
  • Opnieuw in onderhandeling treden over de contractvoorwaarden;
  • Uitstel van de termijn tot nakoming (of levering);
  • De verplichting om eventuele schade zoveel mogelijk te beperken;
  • Het recht om de overeenkomst te beëindigen door één of beide partijen.

Risico op schade verkleinen

Nu de gevolgen van het coronavirus steeds omvangrijker worden en ook steeds meer voelbaar zijn in Europa en Nederland, is het verstandig om uw contracten na te lopen om uw rechten en verplichtingen ten opzicht van uw contractspartijen te kunnen bepalen. Het risico op schade ontstaan door de force majeure kan voorts verkleind worden door de volgende stappen te ondernemen:

  • Check of in het commerciële contract zelf een force majeure of overmacht-clausule is opgenomen, of het coronavirus als overmacht kwalificeert en wat de rechtsgevolgen (zie hierboven) van een beroep op overmacht zijn;
  • Informeer de wederpartij tijdig over de vertraging (vaak is in contracten een termijn opgenomen waarbinnen melding van de overmacht moet worden gedaan) of vraag aan de leverancier om een inschatting te maken van de gevolgen en de duur van de overmachtssituatie;
  • Ga eventueel op zoek naar een alternatieve wijze om alsnog aan het contract te kunnen voldoen indien de schade die anders te ontstaat té groot is;
  • Check of de schade eventueel onder de dekking van een verzekering valt;
  • Ga na of het verstandig is om op korte termijn nieuwe overeenkomsten aan te gaan gelet op het coronavirus.

Daarnaast is het sowieso aan te raden om bij het aangaan van nieuwe contracten een force majeur-bepaling op te nemen die voor uw specifieke bedrijfsactiviteiten “corona-proof” en werkbaar is.